سيد مرتضى حسين صدر الافاضل ( مترجم : محمد هاشم )
682
مطلع انوار ( احوال دانشوران شيعه پاكستان و هند ) ( فارسي )
اختر و خورشيد حسن امروهوى و مولانا سيد ظفر مهدىنگر معروفاند . همزمان با دريافت مدرك ممتاز الافاضل ، راجه محمودآباد و نجم العلماء مدرسة الواعظين را تأسيس كردند . مولانا نذر محمد نيز همراه با دوستانش به آن مدرسه رفت و پس از مدتى به وطن خود بازگشت . نواب خيرپور به مولانا نجم الحسن نامه نوشت و در آن نامه تقاضا كرده بود كه براى نواب مير فيض محمد ، استاد علوم دينى بفرستد . نجم الحسن نظر به لياقت و شايستگى علمى كه در مولانا نذر محمد بود او را براى اين كار فرستاد . مولانا سبط نبى مجتهد كه مدرسهء باب العلم را در نوگانوان سادات تأسيس كرده بود از نذر محمد دعوت كرد كه در آنجا تدريس كند ، ولى نذر محمد بعد از چندى به وطن خود بازگشت و در سال 1938 م در نوانخانهاى كه در دهلى تأسيس شده بود به تدريس مشغول شد و در ضمن امامت جمعه و جماعت را در دهلى برعهده داشت و علاوه بر اين فعاليتها به تصنيف و تأليف كتب مىپرداخت . او در سال 1962 م وطنش را ترك گفت و به پاكستان رفت و سرانجام در سال 1968 م در سكهر درگذشت . تصانيف و حواشى متعدد او از بين رفته است ولى ترجمهء عروة الوثقى ( از اول تا آخر كتاب الصلاة ) و نيز تعقيبات صلاة ( ادعيه و اوراد ) كه چاپ شدهاند از يادگارهاى او هستند . سيد محمد على زيدى و سيد ابو الحسن زيدى از فرزندان او به شمار مىروند . نظام الدّين حسين 1239 ه ق / 1823 م 1309 ه ق / 1892 م « رفيع الالقاب ، زبدة المحققين و المدققين ، فخر الحاج و المعتمرين ، طايف كعبهء علم و دين ، محرم حرم شريعت سيد المرسلين ، مركز دايرهء علوم عقليه و محور اكثر فنون نقليه ، زبدة المصطفين سيد نظام الدّين حسين » ( آيينهء حقنما ) . وى در كلام ، اصول ، فقه و ادب ، منطق ، حكمت ، هندسه ، حساب ، هيئت يكتاى روزگار خود بود ، اشعار نابى به زبانهاى عربى و فارسى مىسرود ، متأسفانه كتابهاى وى از بين رفته است . وى شاگرد غفران مآب بود و به مطالعه علاقهء زياد داشت . امير نظام الدّين دشتكى ر . ك : احمد بن محمد معصوم .